Varikosel, testisleri çevreleyen ve kirli kanı kalbe taşıyan toplardamarların (pampiniform pleksus) genişlemesi ve kanın bu damarlarda göllenmesi sonucu oluşan bir damar hastalığıdır. Halk arasında "testis varisi" olarak da bilinir. Bacaklarda görülen varis hastalığına benzer şekilde gelişir.
Normalde bu toplardamarların içinde bulunan kapakçıklar, kanın tek yönlü olarak kalbe doğru akmasını sağlar. Bu kapakçıkların yeterince çalışmaması veya toplardamar içindeki basıncın artması sonucu kan geriye doğru kaçar (reflü) ve damarlar genişler. Zamanla bu durum testisin normal çalışma düzenini bozabilir.
Varikosel Ne Kadar Sık Görülür?Varikosel erkeklerde oldukça sık görülen bir hastalıktır.
- Toplumdaki sağlıklı erkeklerin yaklaşık %15'inde görülür.
- Ergenlik döneminden sonra görülme sıklığı artar.
- Çocuk sahibi olamayan erkeklerde çok daha sık rastlanır.
- Primer infertilitesi olan erkeklerin yaklaşık %35–40'ında
- Sekonder infertilitesi olan erkeklerin ise %70–80'inde varikosel saptanmaktadır.
Ancak önemli bir nokta şudur:
Her varikoseli olan erkekte kısırlık gelişmez. Varikoseli bulunan birçok erkek yaşamı boyunca doğal yolla çocuk sahibi olabilir.
Varikosel Neden Daha Çok Sol Tarafta Görülür?Varikosel vakalarının yaklaşık %90'ı sol testiste görülür.
Bunun nedeni tamamen anatomiktir.
Sol testis toplardamarı;
- daha uzundur,
- böbrek toplardamarına dik açıyla açılır,
- damar içindeki basınç daha yüksektir.
Bu nedenle kanın geriye kaçması daha kolay olur.
Yaklaşık %10 hastada her iki tarafta (bilateral) görülebilir.
Sadece sağ tarafta görülen varikosel oldukça nadirdir. Özellikle ani başlayan veya ileri yaşta ortaya çıkan sağ taraf varikosellerinde altta yatan başka hastalıklar açısından değerlendirme gerekebilir.
Varikosel Nasıl Oluşur?Varikoselin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
Ancak en önemli mekanizma, toplardamar kapakçıklarının görevini yapamaması sonucu kanın testis çevresinde göllenmesidir.
Bunun sonucunda;
- toplardamar basıncı artar,
- testis sıcaklığı yükselir,
- oksijenlenme azalır,
- zararlı serbest oksijen radikalleri artar,
- sperm üreten hücreler zarar görmeye başlar.
Uzun süre devam eden varikosel, testisin hem sperm üretme hem de testosteron üretme kapasitesini olumsuz etkileyebilir.
Varikosel Kimlerde Görülür?Varikosel en sık;
- 15–25 yaş arasındaki erkeklerde,
- infertilite nedeniyle araştırılan hastalarda,
- uzun süre ayakta çalışan kişilerde,
- ailesinde varikosel bulunan erkeklerde
görülmektedir.
Varikosel Her Zaman Belirti Verir mi?Hayır.
Aslında varikoseli olan erkeklerin büyük bir kısmında hiçbir şikâyet yoktur.
Hastalık çoğu zaman;
- infertilite araştırması,
- rutin üroloji muayenesi,
- askerlik muayenesi
sırasında tesadüfen saptanır.
Varikoselin Belirtileri Nelerdir?Şikâyet olduğunda en sık görülen belirtiler şunlardır:
- Testislerde künt ağrı
- Gün sonunda artan ağrı
- Uzun süre ayakta kalınca rahatsızlık hissi
- Egzersiz sonrası ağrı
- Testiste ağırlık hissi
- Skrotumda ele gelen damarlar
- İleri evrede dışarıdan görülebilen damarlar
- Çocuk sahibi olamama
Varikosel erkek infertilitesinin en sık düzeltilebilir nedenidir.
Başlıca mekanizmalar şunlardır:
- Testis sıcaklığının artması
- Oksidatif stresin artması
- Sperm DNA hasarı oluşması
- Testisin oksijenlenmesinin bozulması
- Zararlı metabolitlerin testise geri kaçması
- Testosteron üretiminin azalması
Bunun sonucunda;
- sperm sayısı azalabilir,
- sperm hareketi bozulabilir,
- sperm şekli bozulabilir,
- sperm DNA hasarı artabilir.
Evet.
Özellikle ileri dereceli varikoselde testosteron üreten Leydig hücreleri etkilenebilir.
Bu durum;
- cinsel istekte azalma,
- halsizlik,
- kas gücünde azalma
gibi şikâyetlere katkıda bulunabilir.
Bazı çalışmalarda varikosel ameliyatı sonrasında testosteron seviyelerinde artış gösterilmiştir.
Varikosel Kansere Dönüşür mü?Hayır.
Varikosel kanser değildir ve kansere dönüşmez.
Ayrıca testis kanseri riskini artırdığına dair bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Varikosel Kendiliğinden Düzelir mi?Hayır.
Varikosel erişkinlerde kendiliğinden kaybolan bir hastalık değildir.
Ancak her hastanın tedavi edilmesi de gerekmez.
Ne Zaman Tedavi Gerekir?Her varikosel ameliyat edilmez.
Tedavi genellikle şu durumlarda önerilir:
- Çocuk sahibi olamayan çiftlerde klinik varikosel bulunması
- Sperm analizinde bozulma olması
- Varikosele bağlı sürekli testis ağrısı
- Ergenlerde testis gelişiminin geri kalması
- Seçilmiş hastalarda testosteron düşüklüğü
Varikosel, erkeklerde oldukça sık görülen ve çoğu zaman belirti vermeyen bir damar hastalığıdır. Her varikosel tedavi gerektirmez. Ancak sperm kalitesini bozduğu, testis ağrısına neden olduğu veya testis gelişimini olumsuz etkilediği durumlarda tedavi gerekebilir. Günümüzde mikrocerrahi varikoselektomi, uygun hastalarda hem sperm kalitesini hem de doğal gebelik şansını artıran en başarılı tedavi yöntemlerinden biridir.