Sporcu Sağlığı ve Testosteron

Sporcularda testosteron kullanımı ve zararları: Doç. Dr. Abdulmecit Yavuz
Üroloji ve Androloji
5 Ekim 2026 Kas yapmak, daha güçlü olmak ve antrenmanda daha hızlı sonuç almak için testosteron kullanmak belki hedeflerinize daha kısa sürede ulaşmanızı sağlayabilir. Ancak dışarıdan alınan testosteron ve diğer anabolik steroidler; sperm üretimini, vücudun kendi hormon üretimini ve kalp damar sağlığını olumsuz etkileyebilir. Özellikle çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin, bu etkileri kullanıma başlamadan önce bilmesi gerekir. Testosteron Eksikliği Tedavisi ile Kas Yapmak İçin Testosteron Kullanım Aynı Şey Mi? Testosteron, erkeklerde cinsel işlev, kas yapısı ve kemik sağlığı gibi birçok süreçte görev alan bir hormondur. Eksikliği uygun şekilde tanı konularak saptandığında, hekim takibiyle testosteron tedavisi uygulanabilir. Spor ve görünüm amacıyla kullanımda ise hormon düzeylerini normalin üzerine çıkarmak hedeflemekte ve genelde birden fazla steroid birlikte kullanılmaktadır. Maalesef bilinçsiz ve aşırı dozda kullanılan testosteron ve steroidler faydadan ziyade zarara sebep olabilir. Testosteron kullanmak sperm üretimini neden azaltır? Dışarıdan testosteron alındığında, kanda testosteron seviyesi arttığı için beyin testislere üretim için sinyal göndermeyi keser. LH ve FSH hormonları baskılanır; testis içindeki testosteron düzeyi düşebilir ve sperm yapımı bozulabilir. Bu nedenle kan tahlilinde testosteronun yüksek çıkması, testislerin normal çalıştığını göstermez çünkü bu testiler tarafından üretilen Testosteron değil dışarıdan alınan Testosterondur. Sonuç olarak sperm sayısı azalabilir, testislerde küçülme görülebilir ve bazı erkeklerde menide hiç sperm bulunmaması anlamına gelen azospermi gelişebilir. Bu sürede kullanıcının cinsel isteği ve sertleşmesi normal olabilir ancak bu sağlıklı bir durum olduğu anlamına gelmez. Bu durum çocuk sahibi olma olasılığını azaltabilir hatta bu durum bazı hastalarda kalıcı dahi olabilir. Burada şu noktayı da vurgulamakta fayda olduğunu düşünüyorum; Testosteron bu özelliği sebebiyle doğum kontrol yöntemi olarak kullanılamaz. Bıraktıktan sonra sperm ve testosteron normale döner mi? Birçok erkekte toparlanma görülür, ancak herkes için aynı süreyi veya tam düzelmeyi garanti etmek maalesef mümkün değildir. 100 erkek amatör sporcunun izlendiği HAARLEM çalışmasında, kullanım bırakıldıktan sonra çoğu katılımcıda testosteron düzeyleri yaklaşık üç ay içinde normale dönmüştür. Sperm üretiminin toparlanması ise daha uzun sürmüş, yaklaşık bir yıllık bir süreç olarak bildirilmiştir. Çalışmanın en önemli bulgusu ise takip süresi sonunda bazı sporcuların hormon ve sperm değerlerinin hâlâ normal düzeylere ulaşmaması olmuştur. Başka bir çalışmada, kullanımı yıllar önce bırakmış bazı erkeklerde düşük testosteron düzeyleri, cinsel isteksizlik ve sertleşme sorunları saptanmıştır. Bu çalışma tek başına kalıcı hasarı kanıtlamaz; ancak “bırakınca herkes kısa sürede düzelir” düşüncesinin doğru olmadığını gösterir. Diğer önemli bir nokta ise Testosteronun normale dönmesi, sperm üretiminin de aynı anda düzeldiği anlamına gelmez. Kalp ve damar sağlığına zarar verir mi Anabolik steroid kullanımı tansiyonu yükseltebilir, LDL kolesterolü artırıp HDL kolesterolü düşürebilir. Ayrıca kandaki alyuvar oranını gösteren hematokrit yükselebilir. Bu değişiklikler, kişinin kendisini güçlü ve sağlıklı hissettiği dönemde de ortaya çıkabilir. 2025 yılında Circulation dergisinde yayımlanan bir çalışmada, 1.189 erkek anabolik steroid kullanıcısı kullanmayan kontrol bireyleri ile karşılaştırılmıştır. Ortalama 11 yıllık takipte, kullanıcılarda kalp krizi riski oranı yaklaşık 3 kat, kalp kası hastalığı riski yaklaşık 9 kat daha fazla bulunmuştur. Ayrıca ritim bozuklukları, toplardamarda pıhtı ve kalp yetmezliği açısından da risk artışı saptanmıştır. Bu bulgular, performans amacıyla steroid kullanımının ciddi kalp damar riskleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Cinsel sağlık ve diğer yan etkiler Performans amaçlı Testosteron kullanımı sırasında güç ve cinsel istekte artış hissedilse bile, bırakma döneminde cinsel isteksizlik, ve sertleşme sorunu gelişebilir. Diğer olası etkiler arasında sivilce, saç dökülmesi, memede büyüme yani jinekomasti, vücutta ödem ve huzursuzluk bulunur. Özellikle bazı ağızdan alınan anabolik steroidler karaciğer hasarı ve sarılığa yol açabilir. Karaciğer riski bütün testosteron ve steroid ürünlerinde aynı değildir. Ruhsal etkiler de kişiden kişiye değişir. Kullanım veya bırakma döneminde duygu durum sorunları görülebilir; bazı kişilerde kullanım bağımlılık özellikleri kazanabilir. Kür sonrası ilaçlar bütün zararları önler mi? “Kür sonrası tedavi” adı altında kullanıcılara verilen veya “PCT” adıyla önerilen ilaçlar, hormonların ve sperm üretiminin mutlaka düzeleceği anlamına gelmez. Belirli hastalarda uzman tarafından seçilen tedaviler yararlı olabilir; ancak herkese uygun, bütün zararları önlediği kanıtlanmış standart bir tedavi protokolü yoktur. Diğer önemli bir nokta ise hormon düzeyini düzeltmek kalp damar risklerinin ortadan kalktığını da göstermez. Testosteron kullandıysanız ne yapmalısınız Kullandığınız ürünleri, kullanım süresini ve son kullanım tarihini hekiminizle açıkça paylaşın. Değerlendirmede belirtiler, çocuk sahibi olma planı, hormonlar ve gerektiğinde spermiyogram birlikte ele alınır. Tansiyon, kan sayımı ve diğer tetkikler kişisel duruma göre planlanır. Kendi kendinize yeni hormon veya kür sonrası ilaçlar eklemek yerine, bırakma ve takip sürecini hekimle belirleyin. Kas kazanırken üreme sağlığınızı ve kalp sağlığınızı riske atmayın. Özellikle çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız, testosteron ve anabolik steroid kullanımını değerlendirmede mutlaka belirtin. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kişisel değerlendirme gerektirir. Kaynaklar Bhasin S, et al. The effects of supraphysiologic doses of testosterone on muscle size and strength in normal men. N Engl J Med. 1996;335(1):1–7. DOI: 10.1056/NEJM199607043350101. Endocrine Society. Testosterone Therapy for Hypogonadism Guideline Resources. 2018. Kılavuz ve öneriler. Bond P, Smit DL, de Ronde W. Anabolic–androgenic steroids: How do they work and what are the risks? Front Endocrinol. 2022;13:1059473. DOI: 10.3389/fendo.2022.1059473. Smit DL, et al. Disruption and recovery of testicular function during and after androgen abuse: the HAARLEM study. Hum Reprod. 2021;36(4):880–890. DOI: 10.1093/humrep/deaa366. Rasmussen JJ, et al. Former Abusers of Anabolic Androgenic Steroids Exhibit Decreased Testosterone Levels and Hypogonadal Symptoms Years after Cessation: A Case-Control Study. PLoS One. 2016;11(8):e0161208. DOI: 10.1371/journal.pone.0161208. Windfeld-Mathiasen J, et al. Cardiovascular Disease in Anabolic Androgenic Steroid Users. Circulation. 2025;151(12):828–834. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.124.071117. Smit DL, et al. Prospective study on blood pressure, lipid metabolism and erythrocytosis during and after androgen abuse. Andrologia. 2022;54(4):e14372. DOI: 10.1111/and.14372. Smit DL, et al. Positive and negative side effects of androgen abuse. The HAARLEM study: A one-year prospective cohort study in 100 men. Scand J Med Sci Sports. 2021;31(2):427–438. DOI: 10.1111/sms.13843. Anawalt BD. Diagnosis and Management of Anabolic Androgenic Steroid Use. J Clin Endocrinol Metab. 2019;104(7):2490–2500. DOI: 10.1210/jc.2018-01882.